ZUS informuje: zmiany w obszarze zwolnień od pracy oraz orzecznictwie lekarskim

Od 13 kwietnia obowiązują również nowe przepisy dotyczące kwalifikacji i zatrudniania kadry medycznej w ZUS.

Osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie, w którym miała orzeczoną niezdolność do pracy, będzie:

• wykonywać pracę zarobkową lub
• podejmować aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. 

Nowe przepisy precyzują pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy. 

Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

W konsekwencji na tle powyższych przepisów oznacza to, że osoba niezdolna do pracy w czasie zwolnienia może wykonywać określone czynności bez ryzyka utraty prawa do świadczeń, są to:

1) czynności, które związane są ze stanem zdrowia (np. wyjście do apteki, do lekarza, na zabieg medyczny, na rehabilitację, bądź inne czynności zalecone przez lekarza leczącego), 

2) zwykłe czynności życia codziennego (np. codzienne zakupy żywności, odprowadzenie dziecka do przedszkola), a w szczególności jeżeli osoba niezdolna do pracy jest osobą samotną i nie może liczyć na pomoc ze strony innych osób, a wykonywanie przez nią czynności życia codziennego w okresie niezdolności do pracy jest nieuniknione,

 3) czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności:
 • związane z pracą zarobkową (np. jednorazowe podpisanie dokumentów, jeżeli nikt inny nie został do tego upoważniony),
 • niezwiązane z pracą zarobkową (np. udział w pogrzebie osoby bliskiej, załatwianie sprawy urzędowej, której nie da się przełożyć).

Jak przebiega kontrola prawidłowego wykorzystywania zwolnień od pracy

Kontrola oznacza sprawdzenie, czy osoba ubezpieczona nie wykorzystuje zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem. Zmiany w przepisach dotyczą zasad i trybu przeprowadzania takiej kontroli, które zostały uregulowane w ustawie zasiłkowej. Obejmują one następujące kwestie: 

• uprawnienia i obowiązki osób przeprowadzających kontrolę (np. do legitymowania osoby kontrolowanej, po to by ustalić jej tożsamość),
• obowiązki osób kontrolowanych,
• zasady przeprowadzania kontroli,
• zasady sporządzania protokołu z kontroli,
• zasady składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. 

Zakres kontroli 

Kontrola może dotyczyć prawidłowości wykorzystywania: 

1) zwolnienia lekarskiego z powodu niezdolności do pracy, za które przysługuje zasiłek chorobowy (w tym również za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego),
 2) świadczenia rehabilitacyjnego,
 3) zwolnienia od pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, za które przysługuje zasiłek opiekuńczy, 
4) zwolnienia od pracy, za które przysługuje wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy (kontrolę przeprowadzają tylko płatnicy składek).

13 kwietnia 2026 r. wchodzą w życie następujące zmiany:

Poza lekarzami orzecznikami w określonych ustawowo rodzajach spraw orzeczenia będą mogły wydawać osoby, które wykonują samodzielne zawody medyczne i posiadają tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii albo pielęgniarstwa:

• fizjoterapeuci – orzeczenia w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS, 
• pielęgniarki lub pielęgniarze - orzeczenia w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji;

Zmiany te stanowią jeden z etapów reformy orzecznictwa lekarskiego. Pozostałe zmiany dotyczące w szczególności organizacji postępowania orzeczniczego oraz nowego trybu wydawania orzeczeń wejdą w życie 1 stycznia 2027 r.

/ZUS Oddział Kielce Inspektorat Busko-Zdrój/